Od 18 marca 2026 r. obowiązuje nowa ustawa o zdrowiu zwierząt. Ta ustawa, wraz z innymi regulacjami krajowymi i unijnymi, ma na celu zapobieganie, kontrolę i zwalczanie chorób zwierząt. Obejmuje ona również sektor drobiarski, który boryka się z wysoce zjadliwą grypę ptaków (HPAI) oraz rzekomy pomór drobiu (Newcastle).
W praktyce oznacza to, że właściciele i zarządzający fermami drobiu, na których wystąpią tego rodzaju choroby, mogą w określonych przypadkach ubiegać się o odszkodowanie, nagrodę albo zapomogę. Nie jest to jednak mechanizm automatyczny. Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny przez organy Inspekcji Weterynaryjnej, a wysokość świadczeń zależy od spełnienia określonych warunków.
Odszkodowanie za zwierzęta zabite lub poddane ubojowi
Pierwszym instrumentem są odszkodowania za zwierzęta zabite lub poddane ubojowi z nakazu organów Inspekcji Weterynaryjnej. Dotyczy to także zwierząt, które padły:
- w wyniku zastosowania zabiegów nakazanych przez te organy przy zwalczaniu chorób, a także
- zwierząt padłych po dokonaniu przez posiadacza powiadomienia, jeżeli organ Inspekcji Weterynaryjnej stwierdził, że te zwierzęta padły z powodu zachorowania na chorobę.
W przypadku ferm drobiu oznacza to wsparcie finansowe dla hodowców, których stada objęto działaniami likwidacyjnymi w związku z ogniskiem choroby.
Odszkodowanie przysługuje w wysokości wartości rynkowej zwierzęcia. Wartość tę ustala się na podstawie średniej z trzech kwot oszacowania przyjętych przez powiatowego lekarza weterynarii i dwóch rzeczoznawców wyznaczonych przez tego lekarza spośród rzeczoznawców powołanych przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta.
W przypadku zwierząt, które mogą zostać poddane ubojowi odszkodowanie pomniejsza się o kwotę uzyskaną ze sprzedaży tego zwierzęcia.
Odszkodowanie za produkty pochodzenia zwierzęcego, materiał biologiczny, pasze i sprzęt
Drugą formą wsparcia są odszkodowania za zniszczone z nakazu organu Inspekcji Weterynaryjnej przy zwalczaniu chorób produkty pochodzenia zwierzęcego, materiał biologiczny, pasze i sprzęt. Warunkiem jest jednak, aby nie mogły one zostać poddane odkażeniu.
To rozwiązanie ma szczególne znaczenie dla ferm drobiu. W przypadku wybuchu ogniska choroby likwiduje się tam nie tylko całe stado. Zniszczeniu ulega również cała partia paszy, materiał biologiczny, wyposażenie oraz inne elementy niezbędne do produkcji.
W tym przypadku odszkodowanie również odpowiada wartości rynkowej zniszczonych rzeczy. Ustalana jest na podstawie średniej z trzech kwot oszacowania przyjętych przez powiatowego lekarza weterynarii i dwóch rzeczoznawców wyznaczonych przez tego lekarza.
Wyłączenia i zmniejszenia
Nie w każdej sytuacji odszkodowanie będzie jednak przysługiwać. Ustawa przewiduje szereg wyłączeń, które mają zapobiegać nadużyciom i chronić system wsparcia dla uczciwych producentów.
Odszkodowanie nie przysługuje między innymi wtedy, gdy:
- posiadacz zwierzęcia wprowadził do swojego zakładu lub wyprowadził z niego zwierzę z gatunku podatnego na chorobę – w przypadku gdy ten posiadacz wiedział, że to zwierzę jest chore lub zakażone lub podejrzewał wystąpienie choroby lub zakażenia u tego zwierzęcia, czy też
- zwierzęta stanowią własność podmiotów prowadzących m.in. obrót zwierzętami, obrót produktami pochodzenia zwierzęcego, materiałem biologicznym lub paszami, czy też ubój zwierząt lub produkcję mięsa.
Ustawa przewiduje również możliwość zmniejszenia odszkodowania. W określonych sytuacjach obniżenie może sięgnąć od 15 do 60%. Dotyczy to przede wszystkim naruszeń, które nie są na tyle poważne, by całkowicie wyłączyć odpowiedzialność państwa, ale jednocześnie uzasadniają ograniczenie wysokości rekompensaty, np. niedokonanie odpowiedniego powiadomienia.
Decyzja
Odszkodowania ustala w drodze decyzji powiatowy lekarz weterynarii. W przypadku, gdy odmawia on wypłaty odszkodowania albo przyznaje je w zaniżonej wysokości – posiadacz zwierzęcia, może się odwołać o decyzji.
Nagroda za przyczynienie się do szybkiej likwidacji choroby
Ustawa przewiduje także szczególny instrument w postaci nagrody. Może ją otrzymać osoba, której nie przysługują odszkodowania opisane powyżej, ale która przyczyniła się do szybkiej likwidacji choroby.
W praktyce może to dotyczyć podmiotów współpracujących z Inspekcją Weterynaryjną, które realnie wsparły działania ograniczające rozprzestrzenianie się choroby na terenie ferm drobiu lub w ich otoczeniu. Nagrodę przyznaje wojewódzki lekarz weterynarii na wniosek powiatowego lekarza weterynarii.
Zapomoga za padłe zwierzę
Dodatkowo ustawa przewiduje, że posiadaczowi zwierzęcia, który dokonał stosownego powiadomienia, przysługuje zapomoga za zwierzę, które padło zanim organ Inspekcji Weterynaryjnej otrzymał to zgłoszenie, jeżeli organ stwierdził następnie, że zwierzę padło z powodu zachorowania na chorobę.
To ważne rozwiązanie zwłaszcza dla ferm drobiu. Tam bowiem przebieg chorób zakaźnych bywa bardzo szybki, a strata może nastąpić jeszcze przed formalnym potwierdzeniem zdarzenia przez organ weterynaryjny.
Podsumowanie
Nowa ustawa o zdrowiu zwierząt wprowadza istotne mechanizmy wsparcia dla posiadaczy ferm drobiu, którzy zostali dotknięci skutkami HPAI, rzekomego pomoru drobiu lub innych chorób zwalczanych z urzędu. W zależności od okoliczności możliwe jest uzyskanie:
- odszkodowania za zabite lub padłe zwierzęta,
- rekompensaty za zniszczone pasze, sprzęt i materiały, a także
- nagrody za pomoc w likwidacji ogniska choroby lub zapomogi za zwierzęta padłe przed otrzymaniem zgłoszenia przez Inspekcję Weterynaryjną.
W praktyce znaczenie ma nie tylko sam fakt wystąpienia choroby na fermie drobiu. Kluczowy jest również sposób działania hodowcy w pierwszych godzinach i dniach po jej wykryciu. Terminowe zgłoszenie, współpraca z Inspekcją Weterynaryjną oraz prawidłowa bioasekuracja w dużej mierze przesądzają o możliwości uzyskania wsparcia oraz jego wysokości.
