Czy ARiMR może żądać zwrotu wszystkich dopłat, jeśli uzna, że rolnik sztucznie stworzył warunki uzyskania wsparcia, czy tylko tej części, którą uzyskał dzięki takim działaniom? To pytanie od pewnego czasu omawiamy na ukur.pl. Pisaliśmy już o tym, na czym polega tworzenie sztucznych warunków przez beneficjentów dopłat rolnych, analizowaliśmy, czy ARiMR może żądać zwrotu całego wypłaconego wsparcia, a także poruszaliśmy kwestię zawieszenia postępowań w oczekiwaniu na rozstrzygnięcie TSUE. W końcu doczekaliśmy się kolejnego etapu sprawy przed TSUE. 17 września 2026 r. rzeczniczka generalna Tamara Ćapeta przedstawiła opinię w sprawie C-470/25.
Rzeczniczka zaproponowała, aby w przypadku ustalenia, że rolnik sztucznie stworzył warunki uzyskania wsparcia, odmowa wypłaty lub wycofanie dotyczyły wyłącznie tej części wsparcia, która wynika z tych warunków, a nie całej kwoty płatności. Chodzi o wykładnię pojęcia „korzyści” użytego w art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich oraz w art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej.
Przypomnijmy, czego dotyczy sprawa
Spółka E., producent rolny, ubiegała się w 2019 r. o płatności bezpośrednie, rolno-środowiskowo-klimatyczne oraz dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi. ARiMR ustaliła, że E. i spółka B. mają tego samego reprezentanta, wspólnika i wspólne zaplecze. Zdaniem Agencji gospodarstwo zostało sztucznie podzielone, aby uniknąć degresywności płatności. Symulacja wykazała różnicę w wysokości 69 916,37 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił skargi spółki, uznając, że odmowę należy odnieść do całości płatności. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, przedstawił Trybunałowi pytanie prejudycjalne. Rzeczniczka uznała wniosek za dopuszczalny, mimo zarzutu Polski dotyczącego składu sędziowskiego.
Wykładnia korekcyjna i sankcyjna
Uczestnicy postępowania prezentują dwa stanowiska. Zwolennicy wykładni korekcyjnej, w tym Komisja Europejska, twierdzą, że „korzyść” odnosi się wyłącznie do kwoty uzyskanej dzięki sztucznym warunkom. Zwolennicy wykładni sankcyjnej, m.in. Polska, Włochy i Portugalia, uważają, że pojęcie to obejmuje całe wsparcie. W praktyce sądy polskie stosują podejście sankcyjne, a niektóre sądy niemieckie korekcyjne.
Środek administracyjny, nie kara
Rzeczniczka odwołała się do rozróżnienia między środkami administracyjnymi a karami przewidzianymi w rozporządzeniu nr 2988/95. Środki określone w art. 4 mają przywracać stan zgodny z prawem, natomiast kary z art. 5 mają charakter represyjny. Zdaniem rzeczniczki odmowa wypłaty całej kwoty rolnikowi uprawnionemu do części wsparcia stanowiłaby karę. Taka kara wymaga wyraźnej podstawy prawnej, zgodnie z zasadą legalności. Rzeczniczka zwróciła uwagę, że w Portugalii istnieją przepisy krajowe wprost przewidujące taką konsekwencję. W Polsce natomiast, jak przyznała sama Polska, podobnych przepisów brakuje.
Trudności w obliczeniach nie uzasadniają odmowy całości wsparcia
Organy mogą napotkać trudności w ustaleniu kwoty wynikającej ze sztucznie stworzonych warunków. Rzeczniczka uznała je za realne, ale nie za nieprzezwyciężalne. Wskazała, że w rozpatrywanej sprawie obliczenia były możliwe, a organy powinny podjąć rozsądne starania w celu ustalenia właściwej kwoty.
Zastrzegła jednak, że nie w każdej sprawie takie obliczenia będą możliwe:
„Niemniej jednak w sytuacjach, w których niemożliwe jest dokonanie niezbędnych obliczeń, orzecznictwo wydaje się potwierdzać pogląd, że uzasadniona jest odmowa wypłaty lub wycofanie całej kwoty wsparcia” (pkt 83).
Całkowite pozbawienie płatności może być uzasadnione także wtedy, gdy rolnik nie prowadził działalności rolniczej, której dotyczyło wsparcie. Proponowana wykładnia zakłada bowiem, że beneficjent spełnia warunki do uzyskania płatności, czyli m.in. prowadzi rzeczywistą działalność rolniczą.
Co dalej?
Opinia rzeczniczki generalnej stanowi kolejny etap sprawy C-470/25, ale nie przesądza o jej ostatecznym wyniku. Ostateczne rozstrzygnięcie należy do TSUE. Na dzień publikacji, termin wydania wyroku nie został jeszcze wyznaczony.
Będziemy zatem śledzić dalszy przebieg postępowania i informować Państwa o rozstrzygnięciu sprawy.
Źródło:
Opinia rzeczniczki generalnej Tamary Ćapety z 17 września 2026 r., sprawa C‑470/25.
Obsługę prawną spraw związanych z dopłatami zapewnia Kancelaria Radców Prawnych Bieluk i Partnerzy.
