Sąd Rejonowy w Giżycku w nieprawomocnym wyroku z 28 listopada 2025 r. (sygn. I C 316/24) ustalił dalsze trwanie umowy dzierżawy, uznając, że jej rozwiązanie nastąpiło pod wpływem istotnego błędu w rozumieniu art. 84 k.c., polegającego na mylnym przeświadczeniu dzierżawców, że art. 2b UKUR uniemożliwia darowiznę gruntu rolnego objętego dzierżawą z matki na rzecz córki bez uprzedniego rozwiązania tej dzierżawy.
Stan sprawy
Matka chciała darować wydzierżawioną nieruchomość rolną swojej córce. Notariusz pouczył strony, że przed darowizną muszą rozwiązać umowę dzierżawy, bo córka po nabyciu będzie związana 5-letnim zakazem oddawania nieruchomości rolnej w posiadanie. Dzierżawcy zgodzili się na rozwiązanie umowy dzierżawy, ponieważ zostali zapewnieni, że nowa właścicielka wystąpi do DG KOWR o zgodę na oddanie w posiadanie nieruchomości i po jej uzyskaniu zawrą nową umowę dzierżawy i będą mogli korzystać z nieruchomości. Córka wystąpiła o zgodę, ale potem wycofała wniosek i ostatecznie zgody DG KOWR nie uzyskała.
Dzierżawcy uchylili się wobec tego od skutków oświadczenia woli w postaci rozwiązania umowy dzierżawy, jako złożonego pod wpływem błędu. W powództwie żądali ustalenia, że umowa dzierżawy nadal trwa.
Stanowisko sądu
Na szczególną uwagę zasługuje stanowisko Sądu dotyczące stosowania art. 2b ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Sąd jednoznacznie wskazał, że w przypadku nabycia nieruchomości rolnej od osoby bliskiej nie zachodzi obowiązek osobistego prowadzenia gospodarstwa ani zakaz oddawania nieruchomości w posiadanie innym podmiotom, a tym samym nie było podstaw do rozwiązywania istniejącej umowy dzierżawy.
W uzasadnieniu Sąd wprost powołał się na publikację autorów portalu ukur.pl – Jerzego Bieluka, Martyny Komarowskiej-Horosz i Anety Okurowskiej, Obrót nieruchomościami rolnymi w ustawie o kształtowaniu ustroju rolnego. Komentarz praktyczny z orzecznictwem. Wzory pism, Warszawa 2025, podzielając zaprezentowaną w nim wykładnię przepisu art. 2b ust. 4 lit. a UKUR.
Wyrok stanowi kolejny głos orzecznictwa potwierdzający, że obrót nieruchomościami rolnymi wewnątrz wspólnoty rodzinnej powinien być interpretowany w sposób liberalny, zgodny z celem ustawy oraz art. 23 Konstytucji RP. KOWR konsekwentnie prezentuje odmienne stanowisko, pomimo niemalże jednolitego głosu doktryny coraz to szerszego orzecznictwa potwierdzającego wykładnię, która zwalnia z 5 letniego zakazu sprzedaży i oddania w posiadanie oraz obowiązku prowadzenia gospodarstwa rolnego wszystkich właścicieli nieruchomości rolnych, którzy nabyli je od swoich osób bliskich.
Pełną treść wyroku przytaczamy poniżej. Ustaliliśmy, że od wyroku została wniesiona apelacja, która na moment publikacji artykułu nie została jeszcze rozpoznana.
WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 28 listopada 2025 r.
Sygn. akt I C 316/ 24
Sąd Rejonowy w Giżycku I Wydział Cywilny w składzie następującym:
Przewodniczący: SSR Janusz Supiński
Protokolant: Katarzyna Kucharska
po rozpoznaniu w dniu 18.11.2025 r. w Giżycku
sprawy z powództwa E. M. (1), S. M. (1)
przeciwko A. K. (1)
o ustalenie
- Ustala, że powodów E. M. (1) i S. M. (1) wiąże z pozwaną A. K. (1) umowa dzierżawy niezabudowanej nieruchomości, położonej w miejscowości P., oznaczonej numerem geodezyjnym (…) o powierzchni 7,79 ha, zapisanej w księdze wieczystej (…) o treści tożsamej z umową dzierżawy zawartą pomiędzy powodami a E. M. (2) w dniu 20.05.2013r. przed notariuszem K. C. (1) nr Rep. (…), zmienioną aneksem z dnia 10.05.2023r. zawartym przed notariuszem M. K. nr Rep. (…).
- Zasądza od pozwanej na rzecz powodów solidarnie kwotę 2.300,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Powodowie E. M. (1) i S. M. (1) wnieśli przeciwko pozwanej A. K. (1) pozew o ustalenie, że strony łączy umowa dzierżawy nieruchomości o treści tożsamej z umową dzierżawy zawartą pomiędzy powodami, a E. M. (2) w dniu 20 maja 2013 r., pomimo tego, iż formalnie została rozwiązana w dniu 22 grudnia 2023 r. Nadto domagali się zasądzenia od pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwu powodowie podnieśli, iż działali w przeświadczeniu, że rozwiązanie umowy dzierżawy stanowiło warunek konieczny przeniesienia własności nieruchomości przez wydzierżawiającą na rzecz pozwanej w drodze darowizny. Twierdzili, że pozwana po nabyciu własności miała ponownie oddać im sporną działkę w dzierżawę. Argumentowali, że pomimo złożonych deklaracji pozwana nie spełniła tych ustaleń, wobec czego uznali, iż złożone przez nich oświadczenie o rozwiązaniu umowy dzierżawy było dotknięte wadą oświadczenia woli, co uzasadnia żądanie ustalenia dalszego trwania stosunku dzierżawy.
Pozwana A. K. (1) wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powodów na jej rzecz kosztów procesu. W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwana podniosła, iż nie składała powodom żadnych zapewnień co do dalszego oddania im nieruchomości w dzierżawę po skutecznym dokonaniu na jej rzecz darowizny od jej matki. Twierdziła, że decyzja powodów o rozwiązaniu umowy dzierżawy była ich własną wolą, niezależną od jakiejkolwiek sugestii czy obietnicy z jej strony. Wskazała, iż chciała wydzierżawić powodom jedynie część spornej nieruchomości, na co jej zdaniem niezbędne było uzyskanie zgody Dyrektora Krajowego Ośrodka (…).
Sąd ustalił, co następuje:
W dniu 20 maja 2013 r. E. M. (2) (matka pozwanej) będąca właścicielką niezabudowanej nieruchomości stanowiącej grunty orne, łąki trwałe i pastwiska trwałe, oznaczonej numerem ewidencyjnym (…), o powierzchni 7 ha 7900 m 2, położonej w miejscowości P. zawarła z powodami umowę dzierżawy tejże działki na okres 10 lat. W dniu 10 maja 2023 r. strony przedłużyły czas trwania umowy na kolejne 5 lat.
Powodowie do grudnia 2023 r. prowadzili na części ornej pola uprawę pszenicy.
W dniu 21 grudnia 2023 r. pozwana udała się do powodów i poinformowała ich, że jej matka zamierza przenieść na podstawie umowy darowizny na jej rzecz własność dzierżawionej przez nich ziemi. Jednocześnie wskazała, że notariusz poinformował ją, iż dokonanie umowy darowizny nie jest możliwe bez uprzedniego rozwiązania obowiązującej umowy dzierżawy, bowiem nabywca nieruchomości rolnej obowiązany jest do osobistego prowadzenia gospodarstwa. Wobec tego pozwana zwróciła się z prośbą do powodów o rozwiązanie umowy dzierżawy, zapewniając, że po przejściu własności nieruchomości zawrze z powodami nową umowę dzierżawy.
W dniu 22 grudnia 2023 r. powodowie przed notariuszem K. C. rozwiązali z E. M. (2) – matką pozwanej umowę dzierżawy. W tym samym dniu E. M. (2) na podstawie umowy darowizny przekazała sporną nieruchomość na rzecz pozwanej – swojej córki A. K. (1). Pozwana przed notariuszem złożyła też oświadczenie, w którym zobowiązała się do wydzierżawienia części działki, objętej rozwiązaną umową, na rzecz powodów pod warunkiem uzyskania zgody Dyrektora (…).
W dniu 3 stycznia 2024 r. A. K. (1) wystąpiła Krajowego Ośrodka (…) o zgodę o wydzierżawienie części gruntu.
W dniu 20 lutego 2024 r. pozwana wycofała wniosek, a postępowanie administracyjne w tym przedmiocie zostało umorzone.
W dniu 11 kwietnia 2024 r. powodowie złożyli adresowane do E. M. (2) oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli (rozwiązania umowy dzierżawy) złożonego pod wpływem błędu.
W dniu 7 maja 2024 r. powodowie wezwali pozwaną do zawarcia umowy dzierżawy.
W lipcu 2024 r. po żniwach powodowie nadal prowadzili prace na spornym terenie. W związku z przebywaniem powodów na działce pozwana zawiadomiła Policję i ogrodziła sporne pole.
dowód: zeznania powoda S. M. – k. 54v
zeznania powódki E. M. M. – k. 54
zeznania pozwanej A. K. – k. 54v – 55
zeznania świadka E. M. – k. 53
odpis k 8—20, 48-50, 63-64, 70
potwierdzenie k 51-52
Sąd zważył, co następuje:
W ocenie Sądu powództwo zasługuje na uwzględnienie w całości.
W zasadzie bezspornym jest ustalony powyżej stan faktyczny. W zasadzie, bowiem jedyną okolicznością względnie sporną było składanie przez pozwaną zapewnienia o woli dalszego wydzierżawienia nieruchomości powodom. O ile bowiem powodowie twierdzili , że pozwana zapewniała ich o chęci wydzierżawienie części gruntów po nabyciu własności nieruchomości, o tyle pozwana temu zaprzeczała. W tej materii Sąd uznał twierdzenia pozwanej na odbiegające od prawdy, bowiem pozostają one w jaskrawej sprzeczności z treścią oświadczenia pisemnego, które sama pozwana złożyła w dniu rozwiązywania umowy dzierżawy przez E. M. (2) z powodami i które to pisemne oświadczenia sama pozwana przesłała do (…). W takiej sytuacji Sąd nie dał wiary części zeznań pozwanej (co do wskazanej kwestii), zaś w pozostałym zakresie przyznał przymiot wiarygodności zeznaniom pozwanej tak jak i zeznaniom powodów oraz zeznaniom świadka E. M. (2). Zeznania te bowiem korelowały z treścią przedłożonych przez strony dokumentów, były one spójne, logiczne i wzajemnie się uzupełniały.
Przechodząc do meritum sprawy należało dostrzec, że powodowie wywiedli swoje roszczenie na podstawie art. 189 k.p.c. żądając ustalenia istnienia stosunku prawnego umowy dzierżawy zawartej z E. M. (2) w dniu 20 maja 2013r. i przedłużonej aneksem z 10.05.2023r. Wskazali przy tym, że złożone przez nich oświadczenie o rozwiązaniu wskazanej wyżej umowy zostało dotknięte wadą oświadczenia woli w postaci błędu.
W świetle art. 84 k.c. w razie błędu co do treści czynności prawnej można uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia woli. Jeżeli jednak oświadczenie woli było złożone innej osobie, uchylenie się od jego skutków prawnych dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy błąd został wywołany przez tę osobę, chociażby bez jej winy, albo gdy wiedziała ona o błędzie lub mogła z łatwością błąd zauważyć; ograniczenie to nie dotyczy czynności prawnej nieodpłatnej (§1). Można powoływać się tylko na błąd uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści (błąd istotny) (§2).
„Błąd, jako wada oświadczenia woli, polega zatem na istnieniu u osoby składającej oświadczenie woli mylnego wyobrażenia bądź też braku takiego wyobrażenia (B.Lewaszkiewicz-Petrykowska, Wady, s. 85; taż, w: M. Pyziak-Szafnicka, P. Księżak, Komentarz KC, 2014, s. 991; Z. Radwański, w: SPP, t. 2, 2008, s. 397), zarówno wówczas, gdy mylne wyobrażenie dotyczy treści złożonego oświadczenia woli, jak i wówczas, gdy dotyczy rzeczywistego stanu rzeczy. Błąd oznacza zatem niezgodność pomiędzy rzeczywistością a jej odbiciem w świadomości podmiotu składającego oświadczenie woli (por. A. Janas, w: M. Habdas, M. Fras, Komentarz KC, t. 1, 2018, s. 814; M. Gutowski, w: M. Gutowski, Komentarz KC, t. 1, 2016, s. 588). O istnieniu błędu decyduje stan świadomości osoby składającej oświadczenie woli, przekonanej, że określona okoliczność oddziałująca na treść czynności prawnej przedstawia się inaczej niż w rzeczywistości.” (por. przywołany wyżej wyr. SN z 20.1.2017 r., I CSK 66/16, L.).[tak: Z. M. (red.), G. – H. A., Kodeks cywilny. Komentarz., Legalis 2024].
Przepis art. 84 k.c. wyodrębnia dwa rodzaje kryteriów prawnie relewantnego błędu, tj. te, których wystąpienie jest nieodzowne dla uznania błędu za prawnie doniosłą wadę oświadczenia woli, oraz te, które wystąpić muszą dodatkowo przy pewnych typach czynności prawnych i łącznie z pierwszymi uzasadniają przyjęcie prawnej doniosłości błędu. W każdej sytuacji błąd musi spełniać dwa kryteria, a mianowicie musi być błędem co do treści czynności prawnej oraz być istotny. Obie te cechy muszą występować łącznie. Warunkiem istotności błędu jest niezgodne z rzeczywistością wyobrażenie o treści czynności prawnej i jej skutkach, obejmuje także sferę motywacyjną. Z tego względu ustalenie wystąpienia błędu, o którym mowa w art. 84 k.c., wymaga uwzględnienia wszystkich okoliczności związanych z jego złożeniem, ze szczególnym uwzględnieniem celu gospodarczego, jaki chciała osiągnąć strona składająca oświadczenie. Przesłanki powołania się na błąd zależą nie tylko od tego, czy oświadczenie było złożone innej osobie, ale też od odpłatnego lub nieodpłatnego charakteru czynności.(wyrok SN z dnia 19 maja 2016 r., IV CSK 495/15). Błędem relewantnym w świetle art. 84 k.c. jest zatem błąd co do treści czynności prawnej, a więc mylne wyobrażenie o którymkolwiek składniku treści konkretnej czynności prawnej oraz błąd istotny, to jest tego rodzaju mylne wyobrażenie, które pozwala przyjąć, że gdyby osoba nie działała pod wpływem błędu i tym samym prawidłowo oceniała sytuację, to nie złożyłaby oświadczenia woli danej treści.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że rzeczywistą wolą powodów było kontynuowanie umowy dzierżawy na warunkach ustalonych w umowie z 2013 r. i aneksie z 2023r., a nie zakończenie tej dzierżawy. Samo zaś złożenie oświadczenia o rozwiązaniu umowy dzierżawy przedmiotowej nieruchomości miało – wedle powodów – służyć jedynie umożliwieniu wydzierżawiającej E. M. (2) przeniesienie własności owej nieruchomości w drodze darowizny na rzecz córki (pozwanej).
W tym kontekście należy zwrócić uwagę na to, że pozwana skonsultowała się z notariuszem K. C. w celu uzgodnienia warunków przeniesienia własności nieruchomości na jej rzecz na podstawie umowy darowizny. Notariusz wskazał, iż dla skutecznego nabycia przez pozwaną własności nieruchomości konieczne jest, aby nieruchomość ta nie pozostawała w dzierżawie. Notariusz bowiem pouczył pozwaną o treści art. 2b ust. 1 i ust. 2 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego który stanowi o obowiązku prowadzenia osobiście przez obdarowaną darowanego gospodarstwa rolnego przez co najmniej 5 lat od dnia jego nabycia oraz zakazie zbywania i oddawania nabytej nieruchomości w posiadanie innym podmiotom w tym okresie, chyba że za zgodą Dyrektora (…). W związku z takim pouczeniem pozwana przekazała powodom informację, iż rozwiązanie umowy dzierżawy stanowi wymóg zrealizowania darowizny. Jednocześnie A. K. (1) zadeklarowała powodom, że po nabyciu własności nieruchomości będzie kontynuować stosunek dzierżawy zapoczątkowany przez jej matkę. W takiej sytuacji powodowie , mając na uwadze bardzo dobrą dotychczas relację sąsiedzką z E. M. (2) oraz pozwaną, którą wszak znali od urodzenia (powodowie wcześniej przez lata utrzymywali zgodne i spokojne stosunki z pozwaną i jej matką, a kontakty te miały charakter trwały i opierały się na wzajemnym zaufaniu) stawili się na prośbę pozwanej u notariusza i rozwiązali umowę dzierżawy łączącą powodów z matką pozwanej. Następnie E. M. (2) przeniosła na podstawie umowy darowizny własność spornego terenu na rzecz pozwanej – swojej córki. Przy sporządzaniu aktu umowy darowizny notariusz ponownie pouczył obdarowaną o treści art. 2b ust. 1 i ust. 2 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego i obowiązku osobistego prowadzenia darowanego gospodarstwa rolnego przez co najmniej 5 lat od dnia jego nabycia.
W ocenie Sądu pozwana (podobnie jak E. M. (2) i powodowie) została błędnie pouczona przez notariusza, iż nabycie przez nią własności nieruchomości rolnej obciążonej dzierżawą nie jest dopuszczalne, a dla skutecznego dokonania darowizny konieczne jest wcześniejsze rozwiązanie tej umowy. Zaakcentować bowiem należy, iż notariusz całkowicie pominął treść przepisu art. 2b ust. 4 lit.a ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego stanowiącego, iż wobec nabywcy gospodarstwa rolnego, który jest osobą bliską zbywcy nie znajdują zastosowania obowiązki uregulowane w art. 2b ust. 1 i 2 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. W realiach niniejszej sprawy oznacza to, że pozwana, jako nabywca spornej nieruchomości rolnej i jednocześnie osoba bliska zbywcy tej nieruchomości (podkreślić należy relację matka – córka, która to relacja niewątpliwie dotyczy osób najbliższych) nie miała obowiązku osobistego prowadzenia gospodarstwa, a zatem nic nie stało na przeszkodzie w przeniesieniu własności przedmiotowej nieruchomości z obciążeniem jej dzierżawą na rzecz powodów. „W praktyce najistotniejszym wyłączeniem spod rygorów art. 2b UstRolU jest zwolnienie dotyczące osoby bliskiej (definicja osoby bliskiej zob. rozdział 3 pkt 6). Po pierwsze transakcja ta jest wyłączona z rygorów art. 2b UstRolU, po drugie osoba bliska, która nabyła nieruchomość, również nie będzie obciążona tymże obowiązkiem, gdyż nabędzie nieruchomość od osoby bliskiej, a zgodnie z art. 2b ust. 4 pkt 1 lit. a UstRolU do takiego nabycia nie mają zastosowania rygory określone w art. 2b ust. 1 i 2 UstRolU.
Za w pełni aktualną uznać należy uchw. SN z 22.6.2017 r. ( III CZP 24/17 , L.), zgodnie z którą (teza): „Zbycie nieruchomości rolnej przez nabywcę przed upływem okresu przewidzianego w art. 2b ust. 1 UstRolU osobie bliskiej w rozumieniu art. 2 pkt 6 wymienionej ustawy nie wymaga zgody sądu wydanej na podstawie art. 2b ust. 3 tej ustawy” (czyli zgody na zbycie albo oddanie w posiadanie nieruchomości rolnej przed upływem 5 lat, którą przed (…) wydawał sąd cywilny). Krytycznie wobec stanowiska SN zaprezentowanego w powyższej uchwale R. M., O nabyciu nieruchomości rolnej przez osobę bliską zbywcy. Uwagi na kanwie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2017 r. III CZP 24/17 , Studia (…), t. XV, s. 313 i n.), aprobująco glosa M. B. ( Studia (…), t. XV, s. 325 i n.).
Warto przytoczyć obszerne fragmenty uzasadnienia wspomnianej wyżej uchw. SN ( III CZP 24/17 , L.): „Nie ma racjonalnych argumentów do radykalnie odmiennego ukształtowania sytuacji prawnej właściciela nieruchomości rolnej w relacji z osobami bliskimi w zależności od tego, czy nabył on tę nieruchomość od osoby bliskiej, czy od osoby obcej. Niewątpliwie właściciel nieruchomości rolnej, który ją nabył od osoby bliskiej, nie musi osobiście prowadzić gospodarstwa rolnego ani nie podlega żadnym czasowym ograniczeniom w zbyciu nabytej nieruchomości rolnej . Może więc w szczególności przenieść własność tej nieruchomości na swoich następców w obrębie rodziny w każdym czasie, bez konieczności uzyskania zgody sądu i wykazywania uzasadniających to losowych przyczyn. Pozbawienie takiej możliwości właściciela nieruchomości rolnej, który nabył ją od osoby obcej, nie daje się pogodzić z założeniem znowelizowanej ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, jakim było «wzmocnienie ochrony i rozwoju gospodarstw rodzinnych, które w myśl Konstytucji RP stanowią podstawę ustroju rolnego Rzeczypospolitej Polskiej». Wykładnia zatem art. 2b ust. 4 UstRolU pozbawiająca takiej możliwości właściciela nieruchomości rolnej, który ją nabył od osoby obcej, pozostaje w sprzeczności ze wskazanym założeniem wywodzonym z Konstytucji RP.
Za dostateczny argument uzasadniający restrykcyjną wykładnię tego przepisu nie może też być uznany wzgląd na akcentowaną przez projektodawców nowelizacji ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego potrzebę przeciwdziałania spekulacyjnemu obrotowi nieruchomościami rolnymi. Nie można oczywiście nie dostrzec możliwości nabycia nieruchomości rolnej przez rolnika w charakterze pośrednika osoby bliskiej niebędącej rolnikiem, nie jest to jednak wystarczający powód do opowiedzenia się za wykładnią restrykcyjną. (…) Jak trafnie wskazał Rzecznik Praw Obywatelskich, właściwym środkiem do przeciwdziałania wskazanym niepożądanym przypadkom nabycia nieruchomości rolnej mogłaby być odpowiednia regulacja dotycząca obowiązku osobistego prowadzenia gospodarstwa przez nabywcę będącego osobą bliską zbywcy. W obecnym stanie prawnym do przypadków transakcji mających na celu obejście rygorów ustawy mogą być stosowane przepisy ogólne kodeksu cywilnego o czynnościach prawnych. Wspomnianym niepożądanym przypadkom nabycia nieruchomości rolnej przeciwdziała też wymaganie zgody wyrażonej w decyzji właściwego organu na zbycie nieruchomości rolnej, jeżeli do zbycia nie dochodzi między «podmiotami uprzywilejowanymi» ( art. 2a ust. UstRolU)”.
Po (…) powstały jednak spory dotyczące związania osób bliskich obowiązkami wynikającymi z art. 2b ust. 1 i 2 UstRolU. W praktyce (…) stał na stanowisku, iż wyłączenie dotyczące osób bliskich znajduje zastosowanie w przypadku, gdy obiema stronami transakcji są osoby bliskie (zbycie lub oddanie w posiadanie następuje „na rzecz” osoby bliskiej). W konsekwencji, w przypadku zbycia lub oddania w posiadanie gruntu nabytego od osoby bliskiej na rzecz osoby trzeciej przed upływem 5 lat od dnia jego nabycia – organ wymagał zgody Dyrektora Generalnego (…)u wyrażonej w trybie art. 2b ust. 3 UstRolU. Ze stanowiskiem tym nie można było się zgodzić. Większość przedstawicieli doktryny, po wejściu w życie (…), uważała, że zachowały swoją aktualność, uprzednio wyrażane poglądy dotyczące wykładni zwolnienia z art. 2b ust. 4 pkt 1 lit. a UstRolU (tak m.in. T. Czech, Kształtowanie, kom. do art. 2 ; K. Maj, Obowiązek, s. 46–47).
Stanowisko to zostało potwierdzone w wyr. NSA wydanym na gruncie stanu prawnego obowiązującego po nowelizacji UstRolU obowiązującej od 26.6.2019 r. (wyr. NSA z 18.5.2023 r., I OSK (…) , L.). W uzasadnieniu NSA wskazał: „Jeżeli zatem skarżący, będąc nabywcą od rodziców gospodarstwa rolnego, nie jest zobowiązany do osobistego prowadzenia gospodarstwa rolnego i nie podlega też czasowym ograniczeniom w zbyciu nabytej nieruchomości rolnej, to brak było podstawy prawnej do wydania wobec niego decyzji w trybie art. 2b ust. 3 UstRolU. W konsekwencji sprawa administracyjna tego rodzaju nie istnieje w sytuacji prawnej, w której znajduje się skarżący. Powyższa regulacja prawna nie znajduje bowiem zastosowania w odniesieniu do nabywcy gospodarstwa rolnego od osoby bliskiej. Postępowanie administracyjne może być wszczęte i prowadzone jedynie w sytuacji, w której istnieje przepis prawa materialnego pozwalający na konkretyzację praw i obowiązków określonej osoby w drodze wydania indywidualnego aktu administracyjnego przez organ administracji. Tym samym decyzja administracyjna wydana w tym zakresie w odniesieniu do skarżącego została podjęta w warunkach pierwotnej bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego ( art. 105 § 1 KPA)”. Naczelny Sąd Administracyjny przedstawił szeroką argumentację przemawiającą za tym stanowiskiem: „Analiza powyższych regulacji prawnych nie daje podstawy do twierdzeń, iż ww. ustawy nowelizujące UstRolU, a w szczególności art. 1 pkt 6 (…), nadał przepisom UstRolU takie znaczenie, które zmieniło sytuację prawną zbywcy i nabywcy gospodarstwa rolnego, jeżeli obrót prawem do tegoż gospodarstwa następuje wewnątrz wspólnoty rodzinnej, a więc pomiędzy osobami bliskimi w rozumieniu art. 2 pkt 6 UstRolU. Zmiany w zakresie uprawnień osób bliskich zbywcy gospodarstwa rolnego nie przewidywało także uzasadnienie projektu ww. ustawy nowelizującej (vide: druk Nr (…) , Sejm VIII kadencji – Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego oraz niektórych innych ustaw, www.sejm.gov.pl). Wypada natomiast podkreślić, iż ogólnym założeniem powyższych ustaw, znajdującym wyraz w wielu ich przepisach, jest całkowite uwolnienie obrotu prawnego wewnątrz wspólnoty rodzinnej od ograniczeń, które obowiązują poza tym zakresem, a mają na celu ograniczenie m.in. obrotu ziemią rolną w celach spekulacyjnych. Stąd ewentualne wątpliwości co do zakresu zastosowania art. 2b ust. 4 pkt 1 UstRolU powinny być rozstrzygnięte na rzecz stanowiska uwalniającego ten obrót od obwarowań prawnych, także tych ustanowionych w art. 2b ust. 1 i 2 UstRolU. Jednym z deklarowanych celów UstRolU, wyrażonych w jej preambule, wprowadzonej nowelizacją dokonaną ww. (…), jest ochrona i rozwój rodzinnych gospodarstw rolnych jako podstawy ustroju rolnego Polski ( art. 23 Konstytucji RP). Zatem przepis art. 2b ust. 4 UstRolU należy odczytywać w kontekście innych regulacji tej ustawy, w szczególności art. 3 ust. 5 pkt 1 lit. c , art. 3a ust. 2 pkt 2 , art. 3b ust. 6 pkt 1 i 2 oraz art. 4 ust. 4 pkt 2 lit. b , które uwalniają całkowicie obrót nieruchomościami rolnymi wewnątrz wspólnoty rodzinnej, czyli między osobami bliskimi w rozumieniu art. 2 pkt 6 UstRolU. Tym samym, wobec nabywcy gospodarstwa rolnego, który jest osobą bliską zbywcy nie znajdują zastosowania obowiązki prowadzenia gospodarstwa rolnego, w skład którego weszła nabyta nieruchomość rolna, przez okres co najmniej 5 lat od dnia nabycia tej nieruchomości ( art. 2b ust. 1 UstRolU), oraz zakaz zbywania bądź oddania w posiadanie innym podmiotom nabytej nieruchomości przez okres 5 lat ( art. 2b ust. 2 UstRolU) (vide: uchw. SN z 22.6.2017 r., III CZP 24/17 , www.sn.pl). Takie rozumienie art. 2b ust. 4 pkt 1 UstRolU, które wskazuje na potrzebę uzyskania zgody stosownej władzy publicznej na oddanie w posiadanie nabytej od rodziców nieruchomości rolnej osobom trzecim, pozbawiające jej właściciela możliwości swobodnego nią obrotu, pozostaje w sprzeczności nie tylko z literalnym brzmieniem art. 2b ust. 4 pkt 1 UstRolU, ale także z założeniem legislacyjnym wywodzonym z art. 23 Konstytucji RP, mającym chronić i rozwijać rodzinne gospodarstwa rolne jako podstawy ustroju rolnego kraju”.
Nowelizacją (…) dodano art. 2b ust. 4 pkt 7, zgodnie z którym przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się do nieruchomości nabytej w okresie od 30.4.2016 r. do 25.6.2019 r. od osoby bliskiej. Zmiana ta, w założeniu, miała potwierdzać stanowisko przedstawiane przez (…) (uzasadnienie (…), s. 22). Należy uznać, że nie odniesie to jednak oczekiwanego skutku, skoro art. 2b ust. 4 pkt 1 lit. a UstRolU nie uległ zmianie, a wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, iż osoby bliskie w każdym przypadku zwolnione są z obowiązków związanych z nabyciem nieruchomości rolnej, niezależnie od tego, czy nabyły nieruchomość po 25.6.2019 r., czy nawet po 4.10.2023 r. Mogą ją swobodnie zbyć lub oddać w posiadanie innym podmiotom przed upływem 5 lat od dnia jej nabycia – również na rzecz osoby niebędącej osobą bliską, bez konieczności uzyskiwania zgody Dyrektora Generalnego (…)u.” [tak: Obrót nieruchomościami rolnymi w ustawie o kształtowaniu ustroju rolnego. Komentarz praktyczny z orzecznictwem. Wzory pism, J. B., M. H., A. O., Legalis 2025].
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd doszedł do przekonania, że pozwana jako właściciel nieruchomości rolnej nabytej od osoby bliskiej nie musiała prowadzić osobiście gospodarstwa rolnego ani nie dotyczyły jej żadne czasowe ograniczenia oddania w posiadanie nabytej nieruchomości rolnej, a zatem rozwiązanie umowy dzierżawy pomiędzy E. M. (2) a powodami tylko w celu umożliwienia dokonania E. M. (2) darowizny przedmiotowej nieruchomości na rzecz pozwanej, nie było w ogóle konieczne. Feralna dzierżawa mogła trwać mimo darowania pozwanej nieruchomości.
W tak ukształtowanej sytuacji Sąd uznał, że powodowie bezsprzecznie zostali wprowadzeni w błąd co do potrzeby rozwiązania umowy dzierżawy. Szczególnego znaczenia nabiera przy tym fakt, że błędne pouczenie powodów pochodziło od notariusza – osoby zaufania publicznego, wykwalifikowanego prawnika, którego obowiązkiem jest udzielanie stronom jasnych, kompletnych i zgodnych z prawem informacji o skutkach czynności prawnych dokonywanych przed nim. Natomiast powodowie jako osoby prowadzące gospodarstwo rolnicze są osobami dysponującymi jedynie ogólnym, niespecjalistycznym rozeznaniem prawnym i trudno się w takiej sytuacji dziwić powodom, że informacje uzyskane od notariusza uznali za prawdziwe. Złożone zatem przez powodów oświadczenie o rozwiązaniu umowy dzierżawy, łączącej powodów z E. M. (2) opierało się na istotnym błędzie tychże powodów co do istniejącego stanu prawnego oraz konieczności zakończenia owej dzierżawy. Konsekwencją zaś uznania złożenia przez powodów oświadczenia o rozwiązaniu umowy dzierżawy pod wpływem błędu musiało prowadzić do uznania oświadczenia tych samych powodów o uchyleniu się od skutków prawnych złożenia oświadczenia o rozwiązaniu umowy dzierżawy za skuteczne. Gdyby bowiem powodowie znali prawidłowy stan prawny nie doszłoby do rozwiązania umowy, wszak ich rzeczywista wola nie obejmowała zakończenia stosunku dzierżawy.
Na marginesie powyższych rozważań należy jeszcze zwrócić uwagę na aspekt społeczny całej sprawy. Nie sposób bowiem pominąć przy całokształcie sprawy oceny zachowania pozwanej w świetle art. 5 k.c., czyli realizacji zasad współżycia społecznego. Niewątpliwym jest (o czym marginalnie wspomniano już wyżej), że strony pozostają od lat sąsiadami, a ich relacje, w szczególności relacje powodów z matką pozwanej – E. M. (2) – pozostają bliskie, poprawne, serdeczne, przyjacielskie itd. Powodowie zatem działając w przekonaniu o trwałości dotychczasowych relacji, dali wiarę zapewnieniom pozwanej dotyczącym zarówno konieczności rozwiązania umowy dzierżawy, jak i deklaracji co do ponownego oddania im nieruchomości w dzierżawę po dokonaniu darowizny. Owa wiara było wszak poparta deklaracjami notariusza co do konieczności przeprowadzenia całej operacji związanej z rozwiązaniem dzierżawy, darowizną nieruchomości i ponownym zawarciem umowy dzierżawy. Pobudki zatem działania powodów opierały się nie tylko o samo błędne przekonanie powodów co do istniejącego stanu prawnego, o czym była już mowa, ale wynikały też (a może przede wszystkim) z chęci pomocy pozwanej i jej matce w dokonaniu operacji zmiany właściciela spornej nieruchomości. W tym kontekście też należy rozpatrywać i samo złożenie oświadczenia powodów o rozwiązaniu umowy dzierżawy i obecnie postępowanie pozwanej po zdarzeniach z grudnia 2024, w szczególności co do wycofania wniosku pozwanej o udzielenie zgody przez Dyrektora (…) na wydzierżawienie powodom części przedmiotowej nieruchomości. Abstrahując zatem nawet od kwestii samego błędu, wagi błędu, bezpośrednich skutków błędu itd. podkreślić należy, że okoliczności, w jakich doszło do złożenia przez powodów oświadczenia o rozwiązaniu umowy dzierżawy i następcze działania pozwanej (m.in. wycofanie przez pozwaną wniosku o zgodę na wydzierżawienie pola) powinny zostać wzięte pod uwagę przy formułowaniu orzeczenia w niniejszej sprawie, a to w myśl art. 5 kc.
Reasumując powyższe Sąd uznał, że roszczenie powodów zasługują na uwzględnienie i na mocy powołanych wyżej przepisów orzekł, jak w pkt I wyroku.
O kosztach procesu orzeczono w pkt II wyroku, a to na podstawie art. 98 §1 k.p.c. przy uwzględnieniu treści art. 98 §1 1 k.p.c. Na koszty procesu poniesione przez powodów składały się: opłata od pozwu w kwocie 500 zł oraz koszty zastępstwa procesowego w kwocie 1.800 zł – łącznie 2.300 zł.
Źródło: https://orzeczenia.ms.gov.pl/
