W przypadku stwierdzenia, że beneficjent stworzył sztuczne warunki, Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wszczyna postępowania administracyjne w przedmiocie ustalenia kwot nienależnie wypłaconych i faktycznie pobranych płatności. Nie w każdym jednak przypadku wszczęcie takiego postępowania jest zasadne. W określonych sytuacjach należność może bowiem ulec przedawnieniu. Co to oznacza w praktyce dla beneficjenta?
Jaki jest termin przedawnienia nienależnie pobranych płatności ?
Kwestia przedawnienia nienależnie pobranych płatności została uregulowana w rozporządzeniu Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 Rozporządzenia, okres przedawnienia wynosi 4 lata od dnia dopuszczenia się nieprawidłowości. Przepisy sektorowe mogą przewidywać krótszy termin, jednak nie może on wynosić mniej niż 3 lata. Natomiast w przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się, bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym nieprawidłowość ustała.
Rozporządzenie przewiduje również, że upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia. Oczywiście, jeżeli do tego czasu właściwy organ nie wymierzył kary.
Od jakiego momentu liczy się bieg przedawnienia nienależnie pobranych płatności ?
Z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że przez nieprawidłowość należy rozumieć jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w budżecie Wspólnoty lub w budżetach przez nią zarządzanych. Moment dopuszczenia się nieprawidłowości należy zatem wiązać z faktem naruszenia przepisów prawa wspólnotowego powodującego rzeczywistą lub potencjalną szkodę w budżecie Unii Europejskiej (tak np.: Wyrok WSA w Rzeszowie z 16.01.2020 r., I SA/Rz 854/19).
W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się z chwilą wystąpienia ostatniego ze zdarzeń. To znaczy, albo z datą ustania działań lub zaniechań stanowiących naruszenie prawa Unii Europejskiej, albo z datą wystąpienia szkody lub potencjalnej szkody (tak: wyrok NSA z 17.06.2025 r., I GSK 1922/22).
W praktyce moment taki bywa wiązany m.in. ze złożeniem wniosku o przyznanie płatności, jego korektą lub wydaniem decyzji administracyjnej przyznającej płatność.
Przerwanie biegu terminu przedawnienia
Należy również pamiętać, że bieg terminu przedawnienia nienależnie pobranych płatności może zostać przerwany. Dochodzi do tego, np. w przypadku doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności. Z chwilą przerwania przedawnienia termin ten biegnie na nowo.
Maksymalny termin przedawnienia nienależnie pobranych płatności
Rozporządzenie wprowadza maksymalny termin przedawnienia zobowiązania, odpowiadający podwójnemu okresowi przedawnienia. Oznacza to, że w przypadku przerwania biegu terminu, po upływie ośmiu lat następuje przedawnienie zobowiązania. Oczywiście, o ile do tego czasu właściwy organ nie wymierzył kary.
Ograniczenie to nie ma zastosowania w razie zawieszenia postępowania.
Przykład: Rolnik Jan składał wnioski o przyznanie płatności w latach 2015-2016. W 2026 r. ARiMR zaczęło podejrzewać, że Jan uczestniczył w sztucznych warunkach w celu uzyskania płatności, a zatem, że pobrane płatności były nienależne. Wszczął z urzędu postępowanie o ustalenie kwot nienależnie pobranych płatności. Ustalił, że nieprawidłowość powtarzająca się ustała w dniu 31 października 2016 r. Od tego czasu organ nie podejmował jakichkolwiek działań w kierunku stwierdzenia nieprawidłowości w zakresie płatności pobranych przez Jana. Nie toczyło się w tej sprawie żadne postępowanie. Biorąc pod uwagę, że upłynął termin przedawnienia, organ w 2026 r. nie powinien wydawać decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych płatności. Postępowanie administracyjne powinno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe.
Podsumowanie
Rolnicy powinni mieć na uwadze, że nawet w przypadku zarzutu stworzenia sztucznych warunków, organ nie może dochodzić zwrotu nienależnie pobranych płatności bez ograniczeń czasowych. Ważne jest ustalenie, kiedy doszło do powstania lub ustania nieprawidłowości. Należy również ocenić, czy w trakcie biegu terminu nie doszło do jego przerwania. Znaczenie ma ocena stanu faktycznego, a w przypadku wątpliwości warto skorzystać z pomocy.
